Trong guồng quay của nền kinh tế toàn cầu, ngành logistics và chuyển phát nhanh được ví như “mạch máu” duy trì sự sống cho thương mại. Thế nhưng, mạch máu ấy đang phải chịu áp lực cực lớn khi tình hình địa chính trị tại Trung Đông diễn biến phức tạp, đẩy giá xăng dầu – “thức ăn” của ngành vận tải – tăng phi mã. Hệ quả là một cuộc đua tăng cước phí chuyển phát nhanh đã bùng nổ, tạo nên một bài toán hóc búa cho cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.
1. Hiệu ứng cánh bướm: Từ xung đột địa chính trị đến bình xăng tại Việt Nam
Trung Đông không chỉ là cái nôi của dầu mỏ mà còn là cửa ngõ của các tuyến vận tải hàng hải huyết mạch. Bất kỳ một biến động nhỏ nào tại đây cũng đủ để khiến thị trường năng lượng thế giới chao đảo.
Khi giá dầu Brent liên tục phá đỉnh, các doanh nghiệp chuyển phát nhanh tại Việt Nam rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”. Nhiên liệu vốn chiếm tỉ trọng từ 35% đến 40% chi phí vận hành. Chỉ cần một đợt điều chỉnh giá xăng tăng từ 5-10%, biên lợi nhuận của các hãng vận chuyển sẽ bị “bào mòn” ngay lập tức. Việc tăng cước lúc này không còn là lựa chọn để tăng trưởng, mà là phản xạ sinh tồn để duy trì bộ máy vận hành.
2. Toàn cảnh cuộc đua điều chỉnh cước phí
Không đứng ngoài cuộc, các “ông lớn” trong ngành chuyển phát từ J&T Express, GHTK, ShopeeExpress, Tín Phát Express cho đến các đơn vị truyền thống như Viettel Post, VNPost đều phải có những điều chỉnh tương ứng. Cuộc đua này diễn ra dưới hai hình thức chính:
Áp dụng phụ phí nhiên liệu linh hoạt: Đây là cách phổ biến nhất. Thay vì tăng giá gốc, các hãng áp dụng mức phụ phí thay đổi theo tuần hoặc theo tháng dựa trên chỉ số giá xăng dầu thực tế. Điều này giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn nhưng lại khiến các chủ shop online khó lòng tính toán giá bán cố định.
Tăng cước phí vùng sâu, vùng xa: Các tuyến vận chuyển liên tỉnh đường dài là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nhất. Chi phí vận hành một chiếc xe tải đường dài hiện nay đã tăng gấp 1.2 – 1.5 lần so với cùng kỳ năm ngoái, buộc các hãng phải nâng sàn giá cước để bù đắp lỗ hổng chi phí.
3. Hệ lụy Domino: Khi “người bán” và “người mua” cùng gồng mình
Cuộc đua tăng cước này không chỉ dừng lại ở biên giới ngành logistics mà còn lan nhanh sang toàn bộ hệ sinh thái thương mại điện tử (E-commerce).
Chủ shop online “ngộp thở”: Với những mặt hàng có giá trị thấp hoặc cồng kềnh, phí ship đôi khi chiếm tới 20-30% giá trị đơn hàng. Việc tăng cước khiến tỉ lệ huỷ đơn tăng cao, khách hàng ngần ngại khi thấy phí vận chuyển gần bằng tiền hàng.
Người tiêu dùng thay đổi thói quen: Khách hàng bắt đầu có xu hướng “gom đơn” để được Freeship hoặc chuyển sang mua sắm trực tiếp tại các cửa hàng gần nhà để tiết kiệm chi phí vận chuyển. Điều này vô hình trung tạo ra áp lực ngược lại lên doanh số của các sàn thương mại điện tử.
Ghi chú: Áp lực phí vận chuyển đang tạo ra một “ngưỡng tâm lý” mới cho người mua hàng. Nếu phí ship vượt quá 10% giá trị đơn hàng, tỉ lệ chốt đơn sẽ giảm đi đáng kể.
4. Tìm kiếm “ánh sáng” trong cơn bão giá
Trong cái khó ló cái khôn, các doanh nghiệp logistics đang ráo riết thực hiện những cuộc cách mạng nội bộ để tối ưu hoá chi phí thay vì chỉ biết tăng giá:
Số hóa và Tối ưu hóa lộ trình (Route Optimization): Sử dụng thuật toán AI để sắp xếp các điểm giao hàng sao cho quãng đường di chuyển ngắn nhất, ít tiêu tốn nhiên liệu nhất. Một km tiết kiệm được nhân với hàng triệu đơn hàng mỗi ngày sẽ là con số khổng lồ.
Phát triển hệ thống kho bãi vệ tinh: Thay vì vận chuyển xuyên suốt từ Bắc vào Nam, các doanh nghiệp đẩy mạnh lưu kho tại các kho vệ tinh gần khu dân cư (Dark Stores). Điều này giúp giảm “chặng đường cuối” (Last-mile delivery) – khâu tiêu tốn nhiều chi phí nhất.
Đẩy mạnh giao hàng xanh: Việc chuyển đổi sang xe máy điện và xe tải điện không còn là câu chuyện “làm thương hiệu” cho đẹp, mà đã trở thành bài toán kinh tế thực thụ khi giá xăng dầu không còn ổn định.
5. Dự báo tương lai: Một “trạng thái bình thường mới” của giá cước
Các chuyên gia nhận định, ngay cả khi xung đột Trung Đông hạ nhiệt, giá cước chuyển phát cũng khó có thể quay về mức cũ. Ngành logistics đang tiến tới một mặt bằng giá mới phản ánh đúng hơn chi phí đầu tư vào công nghệ và nhân lực.
Doanh nghiệp nào nắm vững công nghệ, tối ưu được quy trình và biết cách “chia sẻ nỗi lo” với khách hàng thông qua các gói ưu đãi linh hoạt sẽ là người giành chiến thắng trong cuộc đua đường dài này.
Cuộc đua tăng cước phí chuyển phát nhanh do ảnh hưởng từ Trung Đông là một minh chứng cho thấy sự mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, đây cũng là đòn bẩy để ngành logistics Việt Nam thanh lọc và trưởng thành hơn, hướng tới sự bền vững thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá rẻ.
